معماری اصفهان

معماری هر مکان بیانگر شیوه ی زندگی افرادی است که آن را بنا کرده‌اند. معماری ایران در دوران پس از اسلام نیز از شکوه خاصی برخوردار بود. معماران ایرانی از علم و خلاقیت خود برای بنا کردن مساجد و باغ‌های زیبایی استفاده کرده‌اند. این دست شاهکارها به‌ویژه در معماری اصفهان بسیار زیاد است.

طبق مطالعات به دست آمده معماری در حدود ۷۰۰۰ سال پیش در مصر آغاز شد. مصریان برای دفن پادشاهان، اهرام بسیار عظیمی می‌ساختند که هم اکنون نیز بسیاری از آن‌ها پا‌برجاست.

رومی‌ها اولین کسانی بودند که پی بردند چگونه میتوان یک طاق قوسی شکل ساخت. سال ۸۰۰ میلادی، آغاز دوره معماری روم در اروپا بود که بسیاری از کلیسا‌های قدیمی و معروف به سبک گوتیک ساخته شد.کلیسا‌های سبک گوتیک متشکل از طاق‌های بسیار عظیمی بر روی در، پنجره و بام می‌باشد.

معماری اسلامی از قرن دوم هجر‌ی آغاز شد. در این سبک معماری، بناهای اسلامی و مساجد طوری طراحی میشد که صدای سخنران بدون نیاز به بلندگو به کلیه قسمت های بنا برسد. معماری در روزگاران دور علاوه بر داشتن واقعیت ظاهری، از واقعیت معنوی و ذهنی نیز برخوردار بود.

معماری ایران تا قبل از گسیختگی فرهنگی که از اواسط دوره قاجار اتفاق افتاد، از شکوه و تداوم خاصی برخوردار بود. اصفهان از این نظر دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌باشد و همچون نگینی بر معماری این سرزمین می‌درخشد؛ به‌طوری که آن را پایتخت فرهنگی جهان اسلام نام نهاده‌اند.

معماری کلیساهای اصفهان

بیشتر کلیساهای دوره‌ی صفویه در اصفهان قرار دارند. شکل گنبد آنها گرد و مدور بوده و با ترکیبی از خشت، آجر و سنگ بنا شده‌اند. هنرمندان ارمنی اصفهان به تقلید از سبک‌های اروپایی و مخصوصا ایتالیایی، نقاشی‌های زیادی را براساس انجیل بر دیوار کلیسا‌های اصفهان ترسیم کرده‌اند.

معماران با تطبیق هنر معماری خود با شرایط سیاسی و مذهبی دوران صفوی، پلانی منطبق با کلیساهای ارمنستان کشیده‌اند که از نظر نما مطابق با معماری ایرانی بنا شده است. این تلقیق، بناهای منحصر به فردی خلق کرده است که نمونه اش در کمتر جای جهان دیده می‌شود.

برای مثال کلیسا‌های منطقه جلفای اصفهان – کلیسای استاپنوس مقدس و کلیسای وانک – از شهرت خاصی برخوردارند.

با اضافه کردن فضا‌هایی به کلیسای وانک، از آن به عنوان کتابخانه و موزه استفاده می‌شود.

معماری داخلی کلیسای وانک اصفهاننقاشی های دیواری داخل کلیسای وانک

معماری حمام جارچی

یکی از بزرگترین حمام هایی که از دوران صفویه تا کنون پا برجاست “حمام جارچی باشی” است که در بازار بزرگ اصفهان واقع شده‌است. این حمام به همراه سه بنای تاریخی دیگر شامل مسجد جارچی، سرای جارچی و کاخ جارچی توسط شاه عباس اول بنا گردید و مورد استفاده عموم قرار گرفت. آغاز ساخت حمام به حدود ۴۵۰ سال پیش باز‌می‌گردد. این حمام هم‌اکنون توسط سازمان بهسازی و شهردار‌ی اصفهان تغییر کاربری داده و به صورت سفره خانه فعال می‌باشد.

حمام جارچی

 

معماری مسجد شیخ لطف الله اصفهان

این مسجد از شاهکار‌های دوران صفوی می‌باشد که به دستور شاه عباس اول در ضلع شرقی میدان نقش جهان و در همسایگی مسجد امام بنا شده است. نقشه‌ی این مسجد همزمان با اجرایی شدن نقشه‌ی باغ هزارجریب و چهار باغ ترسیم شد و در زمان ظهور زیبایی‌های معماری دوره صفوی به بهره داری رسید. کتیبه‌ای که سر‌در این مسجد قرار‌گرفته، به خط ثلث استاد علیرضا‌عباسی است و خطوط کتیبه‌های درون مسجد ،کار یکی از اساتید گمنام آن‌ زمان می‌باشد که با خط استاد علیرضا عباسی برابری می‌کند.

یکی از‌ ویژگی‌هایی که این مسجد را نسبت به بقیه مساجد منحصر به فرد کرده است چرخش ۴۵ درجه ای محور شمال جنوب است که در معماری اصطلاحا به آن “پاشنه” می گویند، اما این بنا طوری ماهرانه ساخته شده است که هیچ اثری از کج بودن را در کل بنا مشاهده نمی‌کنید.

برای روشنایی این مسجد ۱۶ پنجره در بدنه‌ی این بنا وجود دارد که در تمام روز قسمتی از نور خورشید را وارد فضای داخلی مسجد می‌کند. استاد محمد رضا بنای اصفهانی می‌توانست با گذاشتن پنجره ها و دریچه های بیشتر، نور بیشتری را وارد ساختمان کند اما همین مقدار نور وقتی که بر روی کاشی‌ها تابیده می‌شود، توجه بیننده را به خود جلب می‌نماید.

معماری مسجد شیخ لطف الله

انعکاس نور و خطاطی های مسجد شیخ لطف الله اصفهان

معماری سر‌در بازار قیصریه اصفهان

تصویر روی کاشی‌های سر‌در، متشکل از تصاویر زن‌ها و مردهای اروپایی و تصویر شاه عباس در جنگ با ازبکان می‌باشد. به طور‌کلی قیصریه از ضرابخانه و سر‌در ‌‌و عمارت نقار‌خانه و کاروانسرای شاهی تشکیل می‌شود که از جاذبه‌های دیدنی شهر اصفهان است. این سردر در ‌شمال میدان نقش جهان رو به روی مسجد امام واقع شده و‌ معماری آن به‌عهده‌ی استاد علی اکبر اصفهانی بوده‌است. طبق گفته‌ی بیشتر جهانگردانی که از اصفهان بازدید کرده‌اند نامگذاری این سردر احتمالا به ‌علت شباهت آن به بنایی در ترکیه است.

سردر قیصریه

معماری دژ مهربین اصفهان

قدیمی‌ترین بنای اصفهان آتشکده‌ی مهربین است، امروزه به آن قلعه‌ی ماربین هم گفته می‌شود. این آتشگاه در مرکز شهر اصفهان و در نزدیکی رودخانه‌ی زاینده رود واقع شده است. آتشگاه مهربین را روی تپه‌ای از جنس سنگ‌های رسوبی و به شکلی ساخته‌اند که به خاطر ارتفاع تپه، از هر چهار طرف شهر می‌توان این آتشکده را دید. برای ساخت این بنا از خشت استفاده شده است و برای استحکام بیش‌تر آن نیز از لایه‌ی نازک نی در بافت خشتی آن بهره گرفته‌اند. امروزه تنها بخشی از این بنا سالم مانده است. بر اساس یافته‌های باستان شناسان، به نظر می‌رسد موبدان زرتشتی برای نگه‎داشتن آتش مقدس از این آتشکده استفاده می‌کردند.

معماری اصفهان - آتشکده ماربین

معماری اصفهانی کاخ چهل‌ستون

این بنا در دوره‌ی شاه عباس صفوی و در میان باغ و بناهای دولت‌خانه ساخته شد. در ایوان کاخ چهل‌ستون، ۱۸ ستون چوبی مرتفع بنا شده است. در گذشته از عدد چهل برای نشان دادن کثرت در زبان فارسی استفاده می‌شد، در نتیجه به دلیل انعکاس تصویر ستون‌ها در آب حوض، به این عمارت چهل‌ستون می‌گویند.

یکی از زیباترین ویژگی‌های کاخ، نقاشی‌های مینیاتوری «رضا عباسی» هستند که هرکدام نمایانگر بخشی از تاریخ صفویه و افشاریه است. این نقاشی‌ها بر دیواره‌های تالار مرکزی که مخصوص پذیرایی از مهمانان خارجی بود قرار گرفته‌اند. در سردر کاخ که تالار آینه نامیده می‌شود، آینه کاری‌های ظریف و زیبایی به کار برده شده و سقف تالار نیز با قاب‌های چوبی که به اشکال مختلف هندسی ساخته شده‌اند، تزئین شده است. این بنا از نظر معماری به شیوه‌ی اصفهانی ساخته شده است.

تصاویر شاه عباس بر دیوارهای کاخ چهل ستون

تصاویر شاه عباس بر دیوارهای کاخ چهل ستون

معماری اصفهان در پل خواجو

این پل در سال ۱۰۶۰ قمری توسط شاه عباس دوم صفوی ساخته شد. طول پل خواجو ۱۳۳ متر و عرض آن ۱۲ متر است. در گذشته از این پل به عنوان سد استفاده می‌کردند، پل خواجو دارای ۲۴ دهانه است که همه به صورت مکعبی تراش خورده‌‌اند. به دلیل وجود دریچه‌هایی که زیر این دهانه‌ها قرار دارد، این پل در تنظیم آب رودخانه نقش مهمی داشته است.

پل خواجو به خاطر کاشی‌کاری‌ها و سبک معماری، یکی از زیباترین پل‌های دوران صفویه به شمار می‌رفته. در وسط این پل ساختمانی به نام «بیگلربیگی» بنا شده که در دوران صفویه شاه و خانواده‌اش از این ساختمان استفاده می‌کردند. همچنین ساختمانی هم در میان هر کدام از دو ضلع غربی و شرقی پل ساخته شده که «شاه نشین» نامیده می‌شود و در گذشته افراد متمول برای تماشا کردن مسابقات قایقرانی و شنا از این اتاق استفاده می‌کردند.

معماری اصفهان - پل خواجو

به ساختمان وسط پل خواجو و دو اتاق شاه نشین در دو طرف آن دقت کنید

منارجنبان

این بنا در سال ۷۱۶ قمری ساخته شده و مقبره‌ی عمو عبدالله کارلادانی -از پارسایان اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم و متولی عمارت منارجنبان- را در خود جای داده است. منارجنبان دارای دو مناره است و ارتفاع مقبره از سطح زمین ۱۰ متر و ارتفاع هر یک از دو مناره ۷٫۵ متر است. منارجنبان در دوره‌ی ایلخانی و به سبک مغول ساخته شده است اما مناره‌های آن را بعدا و در اواخر دوره‌ی صفویه به بنا اضافه کرده‌اند. مقبره عمو عبدالله در ایوانی قرار دارد که به وسیله یک پلکان مارپیچ می‌توان به آن راه یافت. دلیل معروفیت این بنا، تکان خوردن مناره‌های آن است، به شکلی که اگر مردم واردآن شوند مناره‌ها و همچنین کل بنا تکان می‌خورند. تژئینات ساختمان منارجنبان، نقش‌های ستاره چهارپر روی کاشی‌های لاجوردی و اشکال هندسی دیگری هستند که با سنگ‌های فیروزه روی این بنا نقش بسته‌اند.

معماری اصفهان - منارجنبان

این نوشته تا چه حد مفید بود؟
[Total: 0 Average: 0]

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.