بزرگی شکم در تیروئید کم کار (بررسی علمی تاثیر کم کاری تیروئید بر چاقی شکم)

تاثیر و ارتباط کم کاری تیروئید و چاقی شکم چیست؟ با راهنمایی دکتر محمدتقی رضایی، جراح چاقی (فلوشیپ فوق تخصصی لاپاراسکوپی پیشرفته و جراحی چاقی و متابولیک)، این مقاله به بررسی علمی ارتباط کم‌کاری تیروئید با بزرگی شکم می‌پردازد. بسیاری از بیماران می‌پرسند آیا کاهش فعالیت غده تیروئید واقعا عامل اصلی چاقی شکمی است یا عوامل دیگری دخیل هستند. در ادامه، بر اساس شواهد پزشکی معتبر، این موضوع را شفاف می‌کنیم تا انتظارات واقع‌بینانه‌ای از درمان شکل گیرد.

کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) چیست؟

کم‌کاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم (Hypothyroidism) زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید هورمون‌های کافی (عمدتاً T4 و T3) تولید نمی‌کند. این هورمون‌ها متابولیسم پایه بدن را تنظیم می‌کنند. شایع‌ترین علت در ایران، بیماری هاشیموتو (التهاب خودایمنی) است، اما کمبود ید، داروها یا مشکلات هیپوفیز نیز نقش دارند.

علائم شامل خستگی مزمن، حساسیت به سرما، یبوست، خشکی پوست و افزایش وزن است. سطح هورمون تحریک‌کننده تیروئید TSH در آزمایش خون بالا می‌رود که نشانه اصلی تشخیص است.

ارتباط کم‌کاری تیروئید با افزایش وزن

کاهش هورمون‌های تیروئید متابولیسم را کند می‌کند و کالری کمتری مصرف می‌شود. بخشی از افزایش وزن نیز به احتباس مایعات (میکسدما) مربوط است. مطالعات نشان می‌دهند این افزایش معمولاً محدود است و نه همیشه به تجمع چربی منجر می‌شود.

بررسی علمی تاثیر کم‌کاری تیروئید بر چاقی شکمی

چاقی شکمی یا چربی احشایی (visceral fat) با خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و دیابت نوع 2 همراه است. آیا کم‌کاری تیروئید مستقیماً باعث آن می‌شود؟

شواهد علمی نشان می‌دهند افزایش وزن در کم‌کاری تیروئید اغلب کلی است و نه متمرکز روی شکم. بخشی از آن به احتباس آب و نمک برمی‌گردد، نه چربی اضافی.

“.Most of the extra weight gained in hypothyroid individuals is due to excess accumulation of salt and water. Thus, weight gain in hypothyroidism is often modest”

ترجمه:

«بیشتر وزن اضافی در افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید به دلیل تجمع بیش از حد نمک و آب است. بنابراین، افزایش وزن در کم‌کاری تیروئید اغلب محدود است.»

منبع: American Thyroid Association (ATA)

این نقل قول تأکید می‌کند چاقی شکمی شدید به ندرت تنها نتیجه کم‌کاری تیروئید است. عوامل مانند رژیم غذایی پرکالری، کم‌تحرکی، استرس مزمن (که کورتیزول را افزایش می‌دهد) و سندرم متابولیک نقش اصلی‌تری دارند.

مدیریت وزن در بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید

درمان اصلی کم کاری تیروئید مصرف داروهای جایگزین مانند لووتیروکسین است. بسیاری از بیماران می‌پرسند ایا قرص کم کاری تیروئید باعث لاغری میشود؟

این دارو متابولیسم را نرمال می‌کند و می‌تواند به کاهش وزن محدود (عمدتاً مایعات) کمک کند، اما برای لاغری چربی‌های انباشه‌شده کافی نیست. ترکیب درمان دارویی با رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم ضروری است.

به نقل از دکتر محمدتقی رضایی، فلوشیپ فوق تخصصی لاپاراسکوپی پیشرفته و جراحی چاقی و متابولیک (شماره نظام پزشکی: ۱۳۲۳۶۱):

«علل مختلفی می‌تواند داشته باشد کم کاری یا پرکاری تیروئید که خیلی شاید چاقی در آن تأثیر خاصی نداشته باشد. بعد از عمل‌های جراحی چاقی، در بیماری‌هایی مثل دیابت و فشار خون انتظار بهبودی کم کاری تیروئید را نباید داشته باشیم. پس اگر داروهای تیروئید استفاده می‌کنید برای کم کاری تیروئید، بعد از عمل‌های جراحی چاقی به روال قبل باید ادامه دهید.»

این نظر تأکید می‌کند که حتی پس از جراحی‌های چاقی، درمان کم کاری تیروئید باید مستقل ادامه یابد و چاقی شکمی ممکن است ریشه‌های دیگری داشته باشد.

جدول: باورهای رایج در مقابل واقعیت‌های علمی

توصیه‌های عملی برای مدیریت چاقی شکمی

1. رژیم غذایی با فیبر بالا و پروتئین کافی برای کاهش نفخ و بهبود متابولیسم.

2. ورزش ترکیبی هوازی (پیاده‌روی سریع) و مقاومتی حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته.

3. کنترل منظم TSH و مشاوره با متخصص غدد.

4. در صورت BMI بالای ۳۵ و عدم پاسخ به درمان محافظه‌کارانه، ارزیابی جراحی چاقی.

برای به دست آوردن شاخص توده بدنی و محاسبه قد و وزن آنلاین به لینک محاسبه bmi مراجعه کنید. محاسبه بی ام ای ابزاری غربالگری در پزشکی است که برای برآورد تقریبی چربی بدن، نسبت وزن به قد را می‌سنجد.

طبق نظر دکتر محمدتقی رضایی جراح چاقی عضو رسمی IFSO:

اتکا به BMI به‌تنهایی کافی نیست و در برخی شرایط می‌تواند دقت لازم را نداشته باشد. این شاخص میان چربی، تودهٔ عضلانی و بافت استخوانی تمایز قائل نمی‌شود؛ در حالی‌که هر سه بر وزن نهایی اثر می‌گذارند. افزون بر این، BMI نه نوع چربی (مثلاً زیرپوستی یا احشایی) را نشان می‌دهد و نه توزیع آن در بخش‌های مختلف بدن را مشخص می‌کند. با وجود این محدودیت‌ها، محاسبهٔ BMI نسبت به بسیاری از روش‌های ارزیابی ترکیب بدن، اقتصادی‌تر، سریع‌تر و آسان‌تر است و بدون مداخلهٔ تهاجمی انجام می‌شود.

نتیجه‌گیری

کم کاری تیروئید می‌تواند به افزایش وزن و گاهی بزرگ‌تر شدن ناحیه شکم کمک کند، اما به ندرت علت اصلی چاقی شکمی است. درمان مناسب هورمونی همراه با تغییر سبک زندگی بهترین راهکار است. اگر علائم دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا ارزیابی دقیق انجام شود. این رویکرد نه تنها وزن را مدیریت می‌کند، بلکه کیفیت زندگی را نیز بهبود می‌بخشد.